Một nhà máy nước giải khát có ít nhất 5-6 tuyến ống khác nhau: cấp nước đầu vào, nước xử lý, nước nóng/lạnh phụ trợ, thoát sàn, nước thải, và tuyến tiếp xúc trực tiếp sản phẩm. Dùng chung một loại ống cho tất cả các tuyến này là sai lầm phổ biến nhất khi lập hồ sơ thiết kế – mỗi tuyến có tiêu chuẩn vật liệu ống nhựa cho nhà máy nước giải khát với cấp áp lực và ngưỡng nhiệt độ riêng.

Bài viết từ Tiền Phong Nam sẽ liệt kê tiêu chuẩn TCVN áp dụng cho từng loại ống, khuyến nghị theo tuyến, và những rủi ro cần lưu ý khi hồ sơ thiết kế yêu cầu độ chính xác cao – dành cho chủ đầu tư và đơn vị thi công đang lập kế hoạch vật tư cho nhà máy đồ uống.

Bảng tiêu chuẩn nhanh: PVC-U vs HDPE vs PP-R

Lưu ý: bảng trên là khung tham chiếu chung theo TCVN hiện hành cho ống dân dụng/công nghiệp. Với tuyến tiếp xúc trực tiếp sản phẩm đồ uống, không có TCVN riêng cho “ống nhựa thực phẩm” – nhà máy cần yêu cầu nhà cung cấp xuất trình chứng nhận vật liệu an toàn thực phẩm cụ thể cho lô sản phẩm, không suy diễn từ TCVN cấp nước thông thường.

Vì sao không thể dùng chung một loại ống cho cả nhà máy?

Vì sao không thể dùng chung một loại ống cho cả nhà máy?

Nếu bản vẽ dùng cùng một mã ống cho tuyến cấp nước, tuyến nước nóng và tuyến thoát nước, ít nhất một trong ba tuyến sẽ vận hành sai điều kiện thiết kế của vật liệu đó – ví dụ PVC-U không chịu được nước nóng liên tục, còn PP-R dùng cho thoát nước thông thường là lãng phí chi phí không cần thiết. Đây là lỗi thường bị bỏ qua khi thầu phụ mua vật tư theo giá rẻ nhất mà không tách theo tuyến công năng.

Ba nhóm tiêu chuẩn cần đối chiếu khi duyệt hồ sơ vật tư cho tiêu chuẩn ống nhựa cho nhà máy giải khát:

1. Tiêu chuẩn vật liệu đường ống – TCVN tương ứng với PVC-U, HDPE, PP-R như bảng trên, xác định ống có đạt cấp áp lực và điều kiện lắp đặt yêu cầu hay không.
2. Tiêu chuẩn chất lượng nước – áp dụng cho nước cấp và nước thành phẩm theo quy chuẩn hiện hành (QCVN về nước sạch, hoặc quy chuẩn riêng nếu sản xuất nước uống đóng chai/nước khoáng).
3. Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm cho vật liệu tiếp xúc trực tiếp – không nằm trong TCVN ống nước thông thường, cần hồ sơ riêng từ nhà cung cấp.

PVC-U – cấp nước lạnh, thoát nước, hạ tầng

Áp dụng: TCVN 8491-2:2011 cho hệ ống PVC-U có áp dùng trong cấp nước, thoát nước, cống rãnh ngầm và nổi; TCVN 6151-1:2002 cho yêu cầu chung về ống và phụ tùng nối.

Dùng ở đâu trong nhà máy: tuyến cấp nước lạnh cố định không tiếp xúc trực tiếp sản phẩm, thoát nước sàn, thoát nước mưa, thoát nước thải sinh hoạt.

Không dùng cho: tuyến nước nóng, tuyến có hóa chất vệ sinh đậm đặc ở nhiệt độ cao, tuyến tiếp xúc trực tiếp sản phẩm nếu chưa có hồ sơ vật liệu tiếp xúc thực phẩm.

HDPE – cấp nước ngoài nhà, tuyến chôn ngầm

Áp dụng: TCVN 7305:2008 (tương đương ISO 4427:2007) và TCVN 8699:2011.

Dùng ở đâu trong nhà máy: tuyến cấp nước từ nguồn về bể chứa, tuyến chôn ngầm trong khuôn viên, tuyến dài ít mối nối (đặc biệt khi dùng dạng cuộn ở đường kính nhỏ).

Lưu ý kỹ thuật: chọn đúng SDR/cấp áp lực theo áp lực vận hành thực tế của tuyến, không chọn theo đường kính rồi mặc định áp lực. Mối hàn cần đúng kỹ thuật – đây là điểm rò rỉ phổ biến nhất trên tuyến HDPE dài.

PP-R – nước nóng/lạnh phụ trợ

Áp dụng: TCVN 10097-2:2013 (tương đương ISO 15874-2:2013). Phân loại theo cấp áp lực PN10 (nước lạnh), PN16 (dùng chung nóng/lạnh), PN20 (nước nóng), PN25 (áp suất cao/khí hậu lạnh).

Dùng ở đâu trong nhà máy: khu vệ sinh, khu kỹ thuật, tuyến nước nóng/lạnh phụ trợ không thuộc dây chuyền sản xuất chính.

Không nên chọn PP-R chỉ vì “chịu nhiệt tốt” – với tuyến đi qua quy trình CIP hoặc hóa chất vệ sinh mạnh, cần kiểm tra khả năng chịu hóa chất cụ thể của mã sản phẩm, không suy diễn từ đặc tính chịu nhiệt.

Tuyến tiếp xúc trực tiếp sản phẩm

Tuyến ống tiếp xúc trực tiếp sản phẩm

Đây là tuyến rủi ro cao nhất vì không có TCVN ống nhựa thực phẩm áp dụng chung, và mỗi nhà máy có quy trình CIP, loại sản phẩm (có gas, có đường, syrup…) khác nhau ảnh hưởng đến lựa chọn vật liệu.

Việc cần làm thực tế:

• Yêu cầu nhà cung cấp xuất trình chứng nhận vật liệu tiếp xúc thực phẩm cho đúng mã sản phẩm định dùng, không chấp nhận catalogue chung.
• Đưa quyết định này qua bộ phận QA/QC hoặc đơn vị tư vấn thiết kế trước khi chốt vật tư.
• Trong nhiều nhà máy đồ uống, tuyến này dùng hệ ống inox vi sinh thay vì ống nhựa – đây là phương án nên đối chiếu chi phí trước khi mặc định dùng nhựa.

Lỗi thường gặp khi duyệt hồ sơ vật tư

• Không tách tuyến theo công năng – dùng một mã ống cho cả cấp nước, nước nóng và thoát nước.
• Suy diễn TCVN cấp nước sang tiêu chuẩn thực phẩm – hai việc khác nhau hoàn toàn, không có TCVN nào tự động chứng minh vật liệu an toàn tiếp xúc thực phẩm.
• Chọn theo giá, bỏ qua cấp áp lực (PN) – hai ống cùng đường kính nhưng khác PN có giá và độ bền khác nhau; chọn sai PN là rủi ro vỡ ống lâu dài.
• Phụ kiện không đồng bộ hệ thống – ống đạt chuẩn nhưng phụ kiện sai hệ nối vẫn gây rò rỉ.

Hồ sơ kỹ thuật cần yêu cầu từ nhà cung cấp

• Catalogue có ghi rõ TCVN/ISO áp dụng cho từng mã sản phẩm.
• Bảng thông số đường kính, độ dày thành ống, cấp áp lực (PN) hoặc SDR.
• Với tuyến tiếp xúc thực phẩm: chứng nhận vật liệu riêng, không dùng chứng nhận TCVN cấp nước thay thế.
• Chứng từ nguồn gốc, đặc biệt với các lô hàng số lượng lớn cho dự án nhà máy.

Chọn ống nhựa cho nhà máy nước giải khát cần đối chiếu đúng TCVN theo từng tuyến: PVC-U (TCVN 8491-2:2011, TCVN 6151-1:2002) cho cấp nước lạnh và thoát nước, HDPE (TCVN 7305:2008, TCVN 8699:2011) cho tuyến ngoài nhà và chôn ngầm, PP-R (TCVN 10097-2:2013) cho nước nóng/lạnh phụ trợ. Riêng tuyến tiếp xúc trực tiếp sản phẩm cần hồ sơ chứng nhận vật liệu thực phẩm riêng biệt, không suy diễn từ các TCVN trên.

Nếu bạn cần catalogue chi tiết theo TCVN cho từng loại ống PVC-U, HDPE, PP-R của Tiền Phong Nam, tham khảo thêm: Tiêu chuẩn ống nhựa PVC, Tiêu chuẩn ống HDPE, Tiêu chuẩn ống PP-R, hoặc liên hệ Tiền Phong Nam để được tư vấn theo hồ sơ dự án cụ thể.