Khi nhiều gia đình muốn tiết kiệm nước, câu hỏi “có thể dùng nước thải sinh hoạt để tưới cây không?” ngày càng được quan tâm. Câu trả lời ngắn gọn là: còn tùy loại nước thải. Một số nguồn nước xám từ hoạt động tắm giặt có thể được cân nhắc tái sử dụng để tưới cây cảnh nếu đáp ứng các điều kiện về chất lượng nước và an toàn vệ sinh. Bài viết dưới đây từ Tiền Phong Nam giúp phân biệt rõ từng nhóm để tránh những rủi ro không đáng có.

“Nước thải sinh hoạt” gồm những loại nào?

Nước thải sinh hoạt

Trong đời sống, cụm “nước thải sinh hoạt” thường gộp chung nhiều nguồn khác nhau, nhưng mức độ ô nhiễm giữa các nguồn chênh lệch đáng kể. Để dễ hình dung, có thể chia thành ba nhóm (đây là cách phân nhóm thông dụng để giải thích, không phải phân loại pháp lý):

• Nước xám: nước thải từ máy giặt, vòi sen, bồn rửa mặt. Thường chứa xà phòng, chất tẩy rửa, xơ vải, tóc.
• Nước từ bồn rửa bếp: thường lẫn dầu mỡ và cặn thức ăn, nên được xem là khó tái sử dụng hơn nước xám thông thường.
• Nước đen: nước thải từ bồn cầu, có chứa chất thải cơ thể người nên có nguy cơ cao về tác nhân gây bệnh.

Loại nào có thể cân nhắc, loại nào không nên dùng để tưới cây?

Nước đen: không nên dùng để tưới cây

Nước thải từ bồn cầu không nên dùng trực tiếp để tưới cây dưới bất kỳ hình thức nào. Loại nước này cần được thu gom và xử lý đúng quy trình (qua bể phốt, hệ thống xử lý) chứ không phải tái sử dụng tại chỗ theo kiểu mẹo gia đình.

Nước xám: có thể cân nhắc, nhưng có điều kiện

Nhiều trang hướng dẫn tiêu dùng trong nước giới thiệu việc tận dụng nước xám, đặc biệt là nước sau khi giặt, để tưới cây và vườn như một cách tiết kiệm nước. Tuy nhiên, đây chủ yếu là các mẹo mang tính gia đình. Chất lượng thực tế của nước xám phụ thuộc vào loại xà phòng, nước giặt và chất tẩy rửa bạn đang dùng, nên không thể mặc định là “chắc chắn có lợi” hay “chắc chắn vô hại” cho mọi loại cây và mọi loại đất.

Nước từ bồn rửa bếp: không khuyến khích

Dầu mỡ và cặn thức ăn có thể làm đất bị bí, phát sinh mùi và thu hút côn trùng. Với nhóm này, cách đơn giản và an toàn hơn là không đưa vào danh sách nước tái sử dụng để tưới cây.

Nước thải từ máy lọc nước RO: nhóm cần phân biệt riêng

Một số trang hướng dẫn tiêu dùng cho rằng nước thải từ máy lọc nước có thể dùng để tưới cây hoặc rửa xe. Đồng thời cũng có lưu ý rằng nếu nguồn nước đầu vào đã có vấn đề về chất lượng thì nước thải sau lọc vẫn có thể không an toàn, và nên theo dõi biểu hiện của cây, nếu cây có dấu hiệu héo thì nên dừng tưới. Nhóm này không hoàn toàn là “nước thải sinh hoạt” theo nghĩa thông thường, nhưng thường được nhắc chung trong chủ đề tái sử dụng nước tại nhà.

Lưu ý an toàn khi dùng nước xám tưới cây

Tách riêng nước xám khỏi nước đen và nước bếp

Điều kiện đầu tiên để tái sử dụng nước xám an toàn là phải thu riêng, không để lẫn nước từ bồn cầu hay bồn rửa bếp vào cùng một nguồn.

Hạn chế tưới lên phần ăn được của cây

Nên ưu tiên tưới vào gốc, vào đất, thay vì tưới lên lá, hoa, quả. Với rau ăn lá hoặc rau ăn sống, nên tránh dùng nước xám. Nếu muốn dùng cho cây trồng lấy sản phẩm ăn được, cần tham khảo ý kiến của cơ quan hoặc chuyên gia có chuyên môn trước.

Chú ý loại chất tẩy rửa đang dùng

Nước giặt, xà phòng, chất tẩy đậm đặc có thể tồn dư trong nước xám. Nên theo dõi tình trạng cây sau khi tưới, nếu thấy lá vàng, héo hoặc cây phát triển kém bất thường thì nên dừng và quay lại dùng nước sạch.

Không trữ nước xám quá lâu

Nước xám để lâu dễ phát sinh mùi hôi và vi sinh vật. Nếu dùng, nên dùng sớm sau khi thu, thay vì tích trữ nhiều ngày.

Tránh để nước đọng hoặc chảy tràn

Nước đọng thành vũng dễ phát sinh mùi và là nơi muỗi sinh sản. Cũng cần tránh để nước chảy sang khu vực khác hoặc tiến gần nguồn nước sinh hoạt như giếng.

Hạn chế tưới dạng phun tia, phun sương

Kiểu tưới này dễ tạo ra những hạt nước nhỏ bay vào không khí và bám lên bề mặt xung quanh. Tưới trực tiếp vào gốc cây sẽ hạn chế được điều này.

Giữ khoảng cách an toàn cho người và vật nuôi

Nên tránh để trẻ nhỏ và vật nuôi tiếp xúc trực tiếp với khu vực vừa tưới nước xám, và rửa tay sạch sau khi thao tác.

Về quy định và quy mô áp dụng

Bài viết này chỉ đề cập các nguyên tắc phòng ngừa chung ở quy mô hộ gia đình, không thay thế hướng dẫn của cơ quan quản lý môi trường. Quy định về tái sử dụng nước thải có thể khác nhau tùy địa phương, khu dân cư hoặc tòa nhà. Nếu có kế hoạch tái sử dụng quy mô lớn hơn hộ gia đình, hoặc dùng cho sản xuất nông nghiệp, cần tham khảo cơ quan chuyên môn trước khi thực hiện.

Cũng cần phân biệt với việc tái sử dụng nước thải cho tưới tiêu nông nghiệp ở quy mô lớn. Tại nhiều nước, đó là nước thải đã qua hệ thống xử lý đạt yêu cầu, chứ không phải nước thải thô thu từ hộ gia đình.

Vai trò của hệ thống đường ống khi muốn tái sử dụng nước xám

Nếu gia đình muốn tái sử dụng nước xám một cách bài bản thay vì xách xô thủ công, đường ống là yếu tố quyết định mức độ an toàn:

• Tách tuyến thoát nước xám khỏi tuyến nước từ bồn cầu ngay từ khâu thiết kế, để nước đen không bao giờ lẫn vào nguồn nước dùng tưới.
• Tách hoàn toàn khỏi đường ống nước sạch và nước uống, không nối chung dưới bất kỳ hình thức nào để tránh nguy cơ nước thải chảy ngược vào nguồn nước cấp.
• Có điểm lọc rác và điểm vệ sinh, vì tóc, xơ vải từ nước giặt và nước tắm dễ gây tắc nghẽn đường ống và đầu tưới.
• Đánh dấu rõ tuyến ống để tránh nhầm lẫn khi sửa chữa hoặc mở rộng hệ thống sau này.

Việc thiết kế hệ thống tách nước xám nên có sự tham gia của đơn vị có chuyên môn. Nếu cần tư vấn lựa chọn ống thoát nước và phụ kiện phù hợp cho phần tuyến ống cố định, bạn có thể liên hệ Tiền Phong Nam.

Khi nào không nên tự tái sử dụng nước thải tại nhà?

Khi nào không nên tự tái sử dụng nước thải tại nhà?

• Khi không rõ thành phần nước thải, ví dụ có lẫn hóa chất tẩy rửa mạnh hoặc nước từ khu vực có nguy cơ ô nhiễm cao.
• Khi khu vực tưới nằm gần giếng hoặc nguồn nước sinh hoạt.
• Khi định dùng cho cây ăn được, đặc biệt là rau ăn sống.
• Khi không thể tách riêng nước xám khỏi nước từ bồn cầu và nước bếp.

Nước thải sinh hoạt không phải loại nào cũng dùng được để tưới cây. Nước đen từ bồn cầu không nên dùng. Nước từ bếp không khuyến khích. Nước xám có thể cân nhắc ở quy mô hộ gia đình, với điều kiện được tách riêng, dùng sớm, tưới vào gốc và theo dõi phản ứng của cây. Với hộ gia đình muốn tái sử dụng bài bản, việc tách tuyến đường ống ngay từ đầu là nền tảng quan trọng nhất để đảm bảo an toàn. Hãy liên hệ Tiền Phong Nam để được tư vấn hệ thống đường ống nước nhé.