Trạm xăng là công trình có yêu cầu an toàn rất cao vì thường xuyên lưu trữ, nhập, xuất và phân phối các loại nhiên liệu dễ cháy. Trong đó, hệ thống đường ống chuyên dụng cho trạm xăng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bao gồm tuyến nhập xăng dầu vào bể chứa, tuyến xuất từ bể đến cột bơm, tuyến thu hồi hơi, tuyến thông hơi, tuyến thoát nước nhiễm dầu, tuyến cấp thoát nước kỹ thuật và các hạng mục phụ trợ khác.
Khác với hệ thống cấp thoát nước thông thường, đường ống tại trạm xăng phải được lựa chọn dựa trên tính tương thích với nhiên liệu, khả năng chống rò rỉ, yêu cầu chống tĩnh điện, khả năng kiểm soát hơi xăng dầu và tiêu chuẩn phòng cháy chữa cháy.
Trong bài viết dưới đây, Tiền Phong Nam sẽ cùng bạn tìm hiểu vai trò của đường ống trong trạm xăng, các nhóm ống cần phân biệt, tiêu chuẩn kỹ thuật quan trọng và những lưu ý an toàn PCCC khi lựa chọn vật liệu đường ống.
Vì sao trạm xăng cần đường ống chuyên dụng?
Ống chuyên dụng cho trạm xăng
Trạm xăng là khu vực có nguy cơ cháy nổ cao do tồn tại đồng thời nhiên liệu lỏng, hơi xăng dầu, thiết bị điện, phương tiện ra vào liên tục và hoạt động nhập – xuất nhiên liệu thường xuyên. Chỉ một sự cố rò rỉ nhỏ tại đường ống cũng có thể tạo ra nguy cơ lớn về cháy nổ, ô nhiễm đất, ô nhiễm nước ngầm và thiệt hại cho toàn bộ công trình.
Đường ống tại trạm xăng không chỉ cần dẫn chất lỏng từ điểm này sang điểm khác. Hệ thống phải đảm bảo không rò rỉ, không thấm nhiên liệu ra môi trường, không phát sinh tĩnh điện nguy hiểm và có khả năng làm việc ổn định trong điều kiện chôn ngầm lâu dài. Đặc biệt, các tuyến dẫn nhiên liệu và hơi xăng dầu phải được thiết kế theo tiêu chuẩn riêng, không được thay thế bằng ống cấp nước, ống thoát nước hoặc ống nhựa dân dụng thông thường.
Với các hạng mục phụ trợ như thoát nước mưa, thoát nước kỹ thuật, cấp nước sinh hoạt, ống bảo vệ dây cáp hoặc hạ tầng phụ trợ quanh khu vực trạm, vật liệu ống có thể khác với tuyến dẫn nhiên liệu. Đây là lý do cần phân loại rõ từng tuyến trước khi chọn ống.
Phân biệt đường ống công nghệ và đường ống phụ trợ trong trạm xăng
Phân biệt đường ống công nghệ và đường ống phụ trợ trạm xăng
Trong trạm xăng, nhóm đường ống quan trọng nhất là đường ống công nghệ. Đây là các tuyến trực tiếp liên quan đến xăng dầu và hơi xăng dầu, thường bao gồm ống nhập nhiên liệu từ xe bồn vào bể chứa, ống xuất nhiên liệu từ bể chứa đến cột bơm, ống thu hồi hơi, ống thông hơi và các tuyến kết nối kỹ thuật liên quan đến bể chứa.
Nhóm đường ống này phải dùng vật liệu chuyên dụng, có khả năng chịu xăng dầu và đáp ứng tiêu chuẩn an toàn tương ứng. Nếu sử dụng vật liệu không phù hợp, nhiên liệu có thể làm suy giảm tính chất vật liệu, gây thấm, rò rỉ, nứt, hở mối nối hoặc phát sinh rủi ro cháy nổ.
Bên cạnh đó, trạm xăng còn có các tuyến phụ trợ như ống cấp nước vệ sinh, ống thoát nước mưa, ống thoát nước khu vực sân bãi, ống dẫn nước qua bể tách dầu, ống luồn dây điện, ống bảo vệ cáp tín hiệu và các tuyến hạ tầng kỹ thuật khác. Với nhóm này, vật liệu ống có thể là PVC-U, HDPE hoặc các loại ống kỹ thuật phù hợp, tùy chức năng và thiết kế. Tuy nhiên, các tuyến phụ trợ vẫn phải tuân thủ quy hoạch an toàn của trạm, không được bố trí tùy tiện gần khu vực nguy hiểm nếu chưa có phương án bảo vệ.
Ống nhựa thường có được dùng để dẫn xăng dầu không?
Câu trả lời là có thể, nhưng chỉ khi đó là hệ thống ống nhựa chuyên dụng được thiết kế và chứng nhận cho nhiên liệu tại trạm xăng. Không thể dùng ống nhựa cấp nước, ống thoát nước, ống tưới tiêu hoặc ống luồn dây điện để thay thế cho tuyến dẫn xăng dầu.
Trên thế giới, một số hệ thống ống phi kim loại chuyên dụng cho trạm xăng được sản xuất dưới dạng ống nhựa nhiệt dẻo, ống composite hoặc ống hai lớp có lớp bảo vệ thứ cấp. Các hệ thống này thường được thiết kế để lắp đặt ngầm, dẫn nhiên liệu lỏng hoặc hơi nhiên liệu, đồng thời hỗ trợ kiểm soát rò rỉ nếu lớp ống chính gặp sự cố.
Điểm quan trọng là ống phải có chứng nhận phù hợp với nhiên liệu, phụ kiện đồng bộ và phương pháp lắp đặt được nhà sản xuất hướng dẫn rõ ràng. Nếu chỉ nhìn vào vật liệu nhựa mà bỏ qua chứng nhận, nguy cơ chọn sai sản phẩm là rất lớn.
Vì vậy, khi lựa chọn ống nhựa chuyên dụng cho trạm xăng, cần hỏi rõ sản phẩm dùng cho tuyến nào: tuyến dẫn nhiên liệu, tuyến thu hồi hơi, tuyến thông hơi, tuyến thoát nước nhiễm dầu hay tuyến hạ tầng phụ trợ. Mỗi tuyến có yêu cầu khác nhau và không thể dùng chung một loại ống cho toàn bộ hệ thống.
Tiêu chuẩn cần quan tâm khi chọn ống cho trạm xăng
Đối với cửa hàng xăng dầu tại Việt Nam, thiết kế cần tuân thủ các quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành liên quan đến cửa hàng xăng dầu, an toàn PCCC, bể chứa, thiết bị điện, thoát nước và bảo vệ môi trường. Trong đó, QCVN 01:2020/BCT và TCVN 4530:2011 là những tài liệu thường được tham khảo khi xem xét yêu cầu thiết kế cửa hàng xăng dầu.
Với các hệ thống ống nhựa chuyên dụng dùng để dẫn nhiên liệu tại trạm xăng, các tiêu chuẩn quốc tế như UL 971 hoặc EN 14125 thường được dùng để đánh giá khả năng phù hợp của đường ống phi kim loại lắp đặt ngầm trong môi trường nhiên liệu dễ cháy. Những tiêu chuẩn này không chỉ nói về vật liệu ống mà còn liên quan đến hệ thống phụ kiện, mối nối, khả năng chống rò rỉ, độ bền và tính phù hợp trong điều kiện vận hành thực tế.
Khi đưa vật liệu vào công trình, đơn vị thiết kế và thi công không nên chỉ dựa vào mô tả thương mại như “chịu xăng dầu” hoặc “dùng được cho trạm xăng”. Cần kiểm tra hồ sơ kỹ thuật, chứng nhận sản phẩm, phạm vi sử dụng, hướng dẫn lắp đặt, điều kiện bảo hành và khả năng được chấp thuận trong hồ sơ thẩm duyệt của dự án.
Yêu cầu chống rò rỉ trong hệ thống đường ống trạm xăng
Yêu cầu chống rò rỉ trong hệ thống đường ống trạm xăng
Rò rỉ nhiên liệu là một trong những rủi ro nghiêm trọng nhất tại trạm xăng. Nhiên liệu rò ra đất không chỉ gây nguy cơ cháy nổ mà còn có thể gây ô nhiễm môi trường và phát sinh chi phí xử lý rất lớn. Vì vậy, các tuyến dẫn nhiên liệu cần được thiết kế để hạn chế tối đa khả năng rò rỉ và hỗ trợ phát hiện sớm khi có sự cố.
Với hệ thống ống ngầm chuyên dụng, giải pháp ống hai lớp hoặc ống có lớp bảo vệ thứ cấp thường được sử dụng trong nhiều thiết kế hiện đại. Lớp ống trong làm nhiệm vụ dẫn nhiên liệu, trong khi lớp ngoài giúp tạo vùng kiểm soát rò rỉ. Khi kết hợp với hệ thống giám sát phù hợp, công trình có thể phát hiện sớm sự cố trước khi nhiên liệu lan rộng ra môi trường.
Ngoài bản thân ống, các mối nối, đầu nối bể chứa, đầu nối cột bơm, hố kỹ thuật và điểm chuyển tiếp vật liệu đều là vị trí cần kiểm soát chặt. Một tuyến ống tốt nhưng mối nối kém chất lượng vẫn có thể trở thành điểm yếu của toàn bộ hệ thống.
Tính tương thích với nhiên liệu và hơi xăng dầu
Nhiên liệu tại trạm xăng không chỉ gồm xăng truyền thống. Tùy thị trường và thời điểm, nhiên liệu có thể bao gồm xăng pha ethanol, dầu diesel, nhiên liệu sinh học hoặc các nhóm phụ gia khác. Vì vậy, đường ống dẫn nhiên liệu phải được kiểm tra về tính tương thích với loại nhiên liệu thực tế.
Nếu vật liệu không tương thích, nhiên liệu có thể làm mềm, trương nở, giòn hóa hoặc suy giảm tính chất của ống và gioăng kín. Điều này có thể không xảy ra ngay lập tức nhưng sẽ tạo rủi ro sau một thời gian vận hành.
Hơi xăng dầu cũng là yếu tố cần quan tâm. Các tuyến thu hồi hơi hoặc thông hơi phải được thiết kế để kiểm soát hơi nhiên liệu, hạn chế phát tán và đảm bảo vận hành an toàn. Ống dùng cho hơi xăng dầu cần đáp ứng đúng phạm vi sử dụng, không được thay thế bằng ống không có chứng nhận phù hợp.
Yêu cầu chống tĩnh điện và an toàn PCCC
Trong môi trường trạm xăng, tĩnh điện là rủi ro cần được kiểm soát. Khi nhiên liệu di chuyển trong đường ống, quá trình ma sát có thể tạo ra điện tích. Nếu hệ thống không có giải pháp dẫn truyền hoặc kiểm soát tĩnh điện phù hợp, nguy cơ phóng tia lửa có thể tăng lên trong một số điều kiện nhất định.
Các hệ thống ống nhựa chuyên dụng cho nhiên liệu thường có thiết kế riêng để đáp ứng yêu cầu an toàn tĩnh điện, tùy tiêu chuẩn và nhà sản xuất. Khi lắp đặt, các phụ kiện chuyển tiếp, điểm nối đất, kết nối với thiết bị kim loại và hệ thống chống tĩnh điện cần được thực hiện đúng hướng dẫn kỹ thuật.
Về PCCC, trạm xăng cần có thiết kế tổng thể bao gồm khoảng cách an toàn, thiết bị chữa cháy, hệ thống điện phòng nổ, hệ thống chống sét, quy trình vận hành và kiểm soát nguồn lửa. Đường ống chỉ là một phần trong hệ thống an toàn đó, nhưng là phần rất quan trọng vì liên quan trực tiếp đến nhiên liệu dễ cháy.
Ống nhựa cho hệ thống thoát nước tại trạm xăng
Ngoài tuyến nhiên liệu, trạm xăng còn cần hệ thống thoát nước phù hợp. Nước mưa, nước rửa nền, nước phát sinh từ khu vực sân bãi hoặc khu vực có nguy cơ nhiễm dầu cần được thu gom và xử lý theo thiết kế. Nhiều công trình bố trí bể tách dầu hoặc hố thu kỹ thuật trước khi xả ra hệ thống thoát nước chung.
Đối với các tuyến thoát nước thông thường hoặc tuyến thoát nước kỹ thuật không trực tiếp dẫn xăng dầu nguyên chất, ống PVC-U hoặc HDPE có thể được cân nhắc tùy điều kiện thiết kế. Tuy nhiên, nếu nước thải có nguy cơ lẫn dầu, hóa chất hoặc nhiên liệu, vật liệu ống cần được kiểm tra về khả năng phù hợp với môi trường đó.
Tuyến thoát nước tại trạm xăng cần có độ dốc hợp lý, hố ga kiểm tra, khả năng vệ sinh và phương án ngăn mùi, ngăn hơi phù hợp. Không nên thiết kế tuyến thoát nước chung chung như công trình dân dụng vì môi trường trạm xăng có rủi ro đặc thù.
Ống luồn dây điện và hạ tầng kỹ thuật phụ trợ
Trạm xăng có nhiều thiết bị điện như cột bơm, bảng giá điện tử, hệ thống chiếu sáng, camera, cảm biến bể chứa, hệ thống điều khiển, máy bơm, tủ điện và thiết bị báo cháy. Vì vậy, hệ thống ống luồn dây điện và ống bảo vệ cáp cần được bố trí rõ ràng, tránh xung đột với tuyến nhiên liệu và tuân thủ yêu cầu an toàn điện trong khu vực nguy hiểm.
Ống luồn dây điện có thể sử dụng vật liệu nhựa phù hợp cho tuyến âm nền, âm tường hoặc lắp đặt kỹ thuật nếu được thiết kế cho đúng môi trường. Tuy nhiên, khu vực có nguy cơ cháy nổ cao cần tuân thủ yêu cầu về thiết bị điện, chống cháy, chống tĩnh điện và phòng nổ theo hồ sơ thiết kế. Không nên tự ý thay đổi vật liệu hoặc tuyến đi dây tại trạm xăng nếu chưa được đơn vị chuyên môn đánh giá.
Các tuyến ống phụ trợ cần có ký hiệu, bản vẽ hoàn công và khả năng kiểm tra khi bảo trì. Vì trạm xăng thường vận hành liên tục, việc sửa chữa sau khi đưa vào sử dụng sẽ khó khăn hơn nhiều so với công trình thông thường.
Hồ sơ kỹ thuật cần có trước khi đưa vật liệu vào công trình
Với trạm xăng, vật liệu đường ống không nên được lựa chọn chỉ dựa trên báo giá. Trước khi đưa vào công trình, chủ đầu tư và đơn vị thi công cần kiểm tra đầy đủ hồ sơ kỹ thuật của sản phẩm.
Hồ sơ nên bao gồm catalogue kỹ thuật, chứng nhận tiêu chuẩn, phạm vi sử dụng, hướng dẫn lắp đặt, chứng nhận tương thích nhiên liệu, hướng dẫn nối ống, yêu cầu thử kín, điều kiện bảo quản và tài liệu bảo trì. Với hệ thống nhập khẩu hoặc hệ thống ống chuyên dụng cho nhiên liệu, cần đối chiếu rõ mã sản phẩm, đường kính, phụ kiện, keo hoặc thiết bị nối đi kèm.
Nếu hồ sơ không thể hiện rõ sản phẩm dùng cho tuyến nhiên liệu tại trạm xăng, không nên tự suy diễn rằng vật liệu có thể dùng được. Đây là nguyên tắc quan trọng để tránh rủi ro kỹ thuật, pháp lý và nghiệm thu.
Lựa chọn ống nhựa chuyên dụng cho trạm xăng cần được thực hiện rất cẩn trọng. Với tuyến dẫn nhiên liệu, tuyến thu hồi hơi và các hạng mục liên quan trực tiếp đến xăng dầu, chỉ được sử dụng vật liệu chuyên dụng có chứng nhận phù hợp, phụ kiện đồng bộ và phương pháp lắp đặt được kiểm soát theo tiêu chuẩn. Không được thay thế bằng ống nhựa cấp thoát nước thông thường hoặc vật liệu không có hồ sơ kỹ thuật rõ ràng.
Đối với các tuyến phụ trợ như cấp nước, thoát nước, thoát nước mưa, ống bảo vệ cáp hoặc hạ tầng kỹ thuật quanh trạm, ống nhựa PVC-U, HDPE hoặc các dòng ống kỹ thuật phù hợp có thể được cân nhắc theo thiết kế cụ thể. Nếu bạn đang cần tư vấn giải pháp ống nhựa và phụ kiện đồng bộ cho các hạng mục cấp thoát nước, hạ tầng phụ trợ hoặc công trình kỹ thuật liên quan đến trạm xăng, có thể liên hệ Tiền Phong Nam để được hỗ trợ lựa chọn sản phẩm phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu hồ sơ thiết kế.
