Các chỉ tiêu trong xử lý nước thải đóng vai trò nền tảng trong việc đánh giá chất lượng nguồn nước thải cũng như hiệu quả vận hành của hệ thống xử lý. Thông qua các thông số cụ thể, kỹ sư môi trường và nhà vận hành có thể xác định mức độ ô nhiễm, lựa chọn công nghệ xử lý phù hợp và đảm bảo nước sau xử lý đạt quy chuẩn theo QCVN. Bài viết sau đây sẽ trình bày chi tiết chỉ tiêu trong xử lý nước thải một cách mạch lạc, dễ hiểu và khoa học, phù hợp với cả người sử dụng phổ thông lẫn nhà chuyên môn.

Vì sao cần xác định các chỉ tiêu trong xử lý nước thải

Việc đo lường và kiểm soát chỉ tiêu trong xử lý nước thải là cơ sở để:

• Xác định công nghệ và quy trình xử lý phù hợp với loại nước thải.
• Kiểm soát chất lượng đầu ra của hệ thống xử lý nước thải.
• Đáp ứng các quy định pháp lý về môi trường, đặc biệt là QCVN 14:2008/BTNMT.
• Tránh gây ô nhiễm nguồn nước mặt, nước ngầm và hệ sinh thái tiếp nhận.

Chỉ tiêu xử lý nước thải

Xem thêm: Tìm hiểu chuẩn chất lượng ống thoát nước thải sinh hoạt đô thị

Các chỉ tiêu trong xử lý nước thải phổ biến hiện nay

Chỉ tiêu DO – Oxy hòa tan

• Vai trò: Là lượng oxy hòa tan trong nước, cần thiết cho sự sống của sinh vật.
• Ý nghĩa: Nồng độ DO thấp là dấu hiệu nước bị ô nhiễm hữu cơ, gây suy giảm khả năng tự làm sạch.
• Ngưỡng khuyến nghị: 6–8 mg/L cho nước sạch; dưới 3 mg/L cho thấy tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

Chỉ tiêu BOD – Nhu cầu oxy sinh hóa

• Khái niệm: Là lượng oxy cần thiết để vi sinh vật phân hủy các chất hữu cơ trong nước trong 5 ngày tại 20°C.
• Tác dụng: Giúp đánh giá mức độ ô nhiễm hữu cơ trong nước thải sinh hoạt và công nghiệp.
• Mức cảnh báo: BOD càng cao, nước thải càng ô nhiễm. Giá trị BOD > 50 mg/L cần được xử lý nghiêm ngặt.

Chỉ tiêu COD – Nhu cầu oxy hóa học

• Khái niệm: Lượng oxy cần thiết để oxy hóa toàn bộ chất hữu cơ bằng phương pháp hóa học.
• So sánh với BOD: COD phản ánh tổng chất hữu cơ (bao gồm cả không phân hủy sinh học), còn BOD chỉ thể hiện phần dễ phân hủy.
• Chỉ số an toàn: COD thường < 100 mg/L đối với nước thải sau xử lý đạt chuẩn.

Chỉ tiêu SS – Chất rắn lơ lửng

• Tổng chất rắn (TS): Bao gồm cả phần lơ lửng và hòa tan.
• Chất rắn lơ lửng (SS): Là những hạt nhỏ lơ lửng trong nước, ảnh hưởng đến độ đục và màu.
• Hệ quả: Nồng độ SS cao sẽ gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái và làm tắc nghẽn thiết bị xử lý.

Các chỉ tiêu trong xử lý nước thải liên quan đến dinh dưỡng

Nitơ (N)

• Các dạng: Amoni (NH₄⁺), nitrit (NO₂⁻), nitrat (NO₃⁻), nitơ hữu cơ.
• Tác hại: Gây phú dưỡng nguồn nước, làm giảm DO và gây chết sinh vật thủy sinh.
• Biện pháp xử lý: Sử dụng bể thiếu khí (Anoxic) và hiếu khí (Aerotank) để chuyển hóa và loại bỏ nitơ.

Photpho (P)

• Dạng tồn tại: Chủ yếu là PO₄³⁻.
• Tác động: Là nguồn dinh dưỡng cho tảo, gây hiện tượng “nở hoa tảo” và phú dưỡng.
• Cách xử lý: Kết tủa hóa học bằng phèn hoặc sắt, kết hợp sinh học.

Các chỉ tiêu trong xử lý nước thải liên quan đến cảm quan

Độ đục

• Nguyên nhân: Do các hạt rắn, huyền phù, keo, và chất vô cơ.
• Ảnh hưởng: Làm giảm khả năng tự làm sạch và gây khó khăn trong xử lý tiếp theo.

Độ màu

• Nguồn gốc: Từ nhà máy dệt nhuộm, chế biến thực phẩm, giấy, hoặc phân hủy hữu cơ.
• Tác động: Ảnh hưởng đến thẩm mỹ và chất lượng nước tiếp nhận.
• Phương pháp xử lý: Keo tụ, hấp phụ, hoặc oxy hóa mạnh.

Các chỉ tiêu trong xử lý nước thải về tính chất hóa học

Độ pH

• Vai trò: Ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình keo tụ, khử trùng và hoạt động vi sinh.
• Ngưỡng an toàn: 6 – 9 đối với hầu hết các hệ thống xử lý.

Nhiệt độ

• Ý nghĩa: Ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng sinh học và hòa tan oxy.
• Giới hạn: Không nên vượt quá 40°C trong nước thải ra môi trường.

Chỉ tiêu dầu mỡ và chất hữu cơ khó phân hủy

• Nguồn gốc: Nước thải nhà bếp, nhà máy thực phẩm, xưởng cơ khí.
• Tác động: Gây màng nổi, cản trở quá trình trao đổi khí, giảm hiệu quả xử lý sinh học.
• Xử lý: Dùng bể tách dầu mỡ hoặc sinh học kỵ khí chuyên biệt.

Một số chỉ tiêu nâng cao khác

• Độ mặn: Ảnh hưởng đến hoạt động của vi sinh vật xử lý sinh học.
• Độ dẫn điện (EC): Phản ánh tổng lượng ion hòa tan trong nước, ảnh hưởng đến công nghệ xử lý và vật liệu sử dụng.
• Coliforms: Vi khuẩn chỉ thị cho ô nhiễm phân, cần xử lý triệt để trước khi xả thải.

Hiểu và kiểm soát các chỉ tiêu trong xử lý nước thải là bước đầu tiên và cũng là điều kiện tiên quyết để hệ thống vận hành hiệu quả, tiết kiệm chi phí và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Dù là cá nhân, doanh nghiệp hay chủ đầu tư dự án, việc đầu tư đúng công nghệ và vật tư như hệ thống ống nhựa đạt chuẩn sẽ là giải pháp lâu dài và bền vững. Nếu còn thắc mắc về bất kỳ điều gì, hãy liên hệ ngay với Công ty Cổ phần Nhựa Thiếu niên Tiền Phong phía Nam – Tiền Phong Nam để được tư vấn chi tiết nhé!